نور خورشید بخش مهمی از زندگی روزمره ماست، اما بخشی از پرتوهای آن میتواند روی سلامت پوست تأثیر منفی بگذارد. در میان پرتوهای فرابنفش، UVA و UVB بیشترین اهمیت را در مراقبت از پوست دارند. اگرچه هر دو میتوانند به پوست آسیب برسانند، اما از نظر طول موج، میزان نفوذ در پوست و نوع آسیب با یکدیگر تفاوت دارند.
شناخت تفاوت اشعه UVA و UVB کمک میکند هنگام خرید ضدآفتاب، فقط به عدد SPF توجه نکنیم و محصولی را انتخاب کنیم که محافظت مناسبی در برابر هر دو نوع اشعه داشته باشد.
اشعه فرابنفش چیست؟
اشعه فرابنفش یا UV بخشی از نور خورشید است که با چشم انسان دیده نمیشود. این اشعه بر اساس طول موج به دستههای مختلف تقسیم میشود که UVA و UVB از مهمترین آنها برای سلامت پوست هستند.
هر دو نوع اشعه میتوانند در ایجاد آسیب پوستی نقش داشته باشند، اما نحوه اثرگذاری آنها یکسان نیست. به همین دلیل اصطلاح محافظت طیف گسترده یا Broad Spectrum در محصولات ضدآفتاب اهمیت پیدا میکند.
تفاوت اشعه UVA و UVB در چیست؟
مهمترین تفاوت این دو اشعه به طول موج و عمق نفوذ در پوست مربوط میشود. UVA طول موج بلندتری دارد و میتواند به لایههای عمیقتر پوست نفوذ کند. این اشعه ارتباط بیشتری با فرایند پیری نوری پوست و ایجاد برخی تغییرات رنگدانهای دارد.
در مقابل، UVB طول موج کوتاهتری دارد و بخش بیشتری از انرژی آن در لایههای سطحی پوست جذب میشود. UVB عامل اصلی آفتابسوختگی محسوب میشود و در آسیبهای ناشی از تابش فرابنفش نیز نقش مهمی دارد.
به زبان ساده:
- UVA بیشتر با پیری نوری و آسیبهای عمقی پوست ارتباط دارد.
- UVB بیشتر عامل آفتابسوختگی و آسیب سطحیتر پوست است.
هر دو نوع اشعه در آسیب ناشی از نور خورشید اهمیت دارند. ضدآفتاب مناسب باید محافظت کافی در برابر هر دو داشته باشد.
اشعه UVA چیست؟
UVA بخش عمدهای از اشعه فرابنفش را که به سطح زمین میرسد تشکیل میدهد. این اشعه میتواند از ابرها عبور کند و در بسیاری از شرایط حتی زمانی که شدت تابش خورشید زیاد به نظر نمیرسد، همچنان وجود داشته باشد.
یکی از ویژگیهای مهم UVA نفوذ بیشتر آن نسبت به UVB در پوست است. قرار گرفتن طولانیمدت در معرض UVA میتواند در ایجاد پیری نوری پوست نقش داشته باشد.
پیری نوری با نشانههایی مانند:
- افزایش خطوط و چروک
- کاهش شادابی پوست
- تغییرات رنگدانهای
- ایجاد یا تشدید برخی لکها
- کاهش ظاهر یکنواخت پوست
ارتباط دارد. البته ایجاد این مشکلات فقط به UVA وابسته نیست و عوامل مختلفی از جمله افزایش سن، ژنتیک، سبک زندگی و میزان کلی قرار گرفتن در معرض نور خورشید نیز مؤثر هستند.
اشعه UVB چیست؟
UVB انرژی بیشتری در مقایسه با UVA دارد و بیشتر روی لایههای سطحی پوست اثر میگذارد. آفتابسوختگی یکی از شناختهشدهترین پیامدهای قرار گرفتن بیش از حد در معرض UVB است. قرمزی، احساس گرما، درد و حساس شدن پوست از علائم رایج آفتابسوختگی هستند.
شدت UVB در طول روز و فصلهای مختلف میتواند تغییر کند و عواملی مانند موقعیت جغرافیایی، ارتفاع، شرایط جوی و زمان روز بر میزان دریافت آن تأثیر دارند. UVB نیز مانند UVA در آسیبهای بلندمدت ناشی از نور خورشید اهمیت دارد؛ بنابراین نباید محافظت در برابر آن را فقط به زمانی محدود کرد که پوست دچار آفتابسوختگی میشود.
UVA و UVB کدامیک خطرناکتر است؟
نمیتوان بهسادگی گفت یکی از این دو اشعه «خطرناک» و دیگری بیخطر است. هر دو میتوانند به پوست آسیب برسانند، اما نوع و شدت اثر آنها متفاوت است.
- UVA بیشتر به دلیل نفوذ عمیقتر و نقش آن در پیری نوری و تغییرات طولانیمدت پوست مورد توجه قرار میگیرد.
- UVB نیز به دلیل ایجاد آفتابسوختگی و آسیب مستقیم به سلولهای پوست اهمیت زیادی دارد.
به همین دلیل هنگام مراقبت از پوست، بهتر است به جای انتخاب یکی از آنها، به دنبال محافظت در برابر هر دو نوع اشعه باشیم. اگر قصد دارید هنگام خرید ضدآفتاب اطلاعات دقیقتری داشته باشید، مطالعه مطلب تفاوت SPF و PA میتواند به انتخاب بهتر کمک کند.
ضدآفتاب چگونه از پوست در برابر UVA و UVB محافظت میکند؟
ضدآفتابها با استفاده از فیلترهای مخصوص، میزان تابش فرابنفش رسیده به پوست را کاهش میدهند. برخی ضدآفتابها از فیلترهای آلی، برخی از فیلترهای معدنی و برخی از ترکیبی از این فیلترها استفاده میکنند.
هنگام خرید کرم ضدآفتاب، بهتر است محصولی را انتخاب کنید که محافظت طیف گسترده داشته باشد و در برابر هر دو UVA و UVB محافظت ایجاد کند. عدد SPF بالا بهتنهایی به معنای محافظت کامل در برابر UVA نیست؛ به همین دلیل بررسی سایر اطلاعات درجشده روی بستهبندی اهمیت دارد.
آیا UVA و UVB در روزهای ابری هم وجود دارند؟
ابری بودن هوا به معنی حذف کامل اشعه فرابنفش نیست. بخشی از پرتوهای UV میتوانند حتی در روزهای ابری نیز به سطح زمین برسند. به همین دلیل مراقبت در برابر نور خورشید نباید فقط به روزهای بسیار گرم و آفتابی محدود شود.
البته میزان تابش UV به عوامل مختلفی مانند موقعیت جغرافیایی، زمان روز، فصل و شرایط جوی بستگی دارد.
آیا UVA و UVB از شیشه عبور میکنند؟
توانایی عبور از شیشه برای UVA و UVB یکسان نیست. بسیاری از شیشههای معمولی بخش قابل توجهی از UVB را کاهش میدهند، اما میزان عبور UVA میتواند بیشتر باشد. به همین دلیل قرار گرفتن طولانیمدت کنار پنجره یا داخل خودرو به این معنی نیست که پوست بهطور کامل از نور فرابنفش در امان است.
اگر ساعات زیادی را کنار پنجره یا در خودرو سپری میکنید، استفاده از روشهای مناسب محافظت از پوست همچنان اهمیت دارد.
بهترین راه محافظت در برابر UVA و UVB چیست؟
محافظت مؤثر بهتر است فقط به ضدآفتاب محدود نشود. ترکیبی از اقدامات میتواند میزان مواجهه با اشعه فرابنفش را کاهش دهد:
استفاده منظم از ضدآفتاب
محصولی با محافظت طیف گسترده و SPF مناسب انتخاب کنید.
تمدید ضدآفتاب
در صورت ادامه حضور در فضای باز، تعریق، شنا یا پاک شدن محصول، ضدآفتاب باید مجدداً استفاده شود.
استفاده از کلاه و لباس مناسب
پوشش فیزیکی میتواند بخش قابل توجهی از پوست را از تابش مستقیم محافظت کند.
استفاده از سایه
در ساعات اوج تابش، کاهش حضور مستقیم زیر نور خورشید میتواند میزان دریافت UV را کاهش دهد.
جمعبندی تفاوت اشعه UVA و UVB
در پاسخ به سؤال «تفاوت اشعه UVA و UVB چیست؟» باید گفت هر دو نوعی از پرتو فرابنفش خورشید هستند، اما ویژگیها و اثرات متفاوتی دارند. UVA طول موج بلندتری دارد، نفوذ بیشتری در پوست دارد و بیشتر با پیری نوری و برخی تغییرات طولانیمدت پوست ارتباط دارد. UVB طول موج کوتاهتر و انرژی بیشتری دارد و عامل اصلی آفتابسوختگی محسوب میشود.
با وجود این تفاوتها، نباید یکی را نادیده گرفت. برای مراقبت روزانه بهتر است ضدآفتابی انتخاب شود که محافظت طیف گسترده در برابر UVA و UVB داشته باشد. در نهایت، استفاده صحیح و منظم از ضدآفتاب، تمدید آن در شرایط لازم و کمک گرفتن از پوشش و سایه، مهمتر از انتخاب محصول صرفاً بر اساس یک عدد روی بستهبندی است. اگر در انتخاب محصول مناسب مردد هستید،
راهنمای خرید کرم ضدآفتاب میتواند معیارهای مهمی مانند SPF، PA، نوع پوست، بافت محصول و شرایط مصرف را برایتان روشنتر کند.
